Ongewenste inmenging. De Amerikanen beschrijven Europa als een regio die heroriëntatie nodig heeft
In december 2025 heeft de regering-Trump een nieuwe National Security Strategy (NSS) gepubliceerd, het jaarlijkse strategische overzicht dat de Amerikaanse prioriteiten op het gebied van nationale veiligheid formuleert. Het stuk is confronterend, want er is meer aan de hand dan het uitchecken van Amerika op het gebied van veiligheidsgaranties. De Verenigde Staten classificeren de Europese Unie in deze strategie niet als bondgenoot maar als probleemfactor: Europa zou lijden aan ‘civilizational decline’, een verval van de Europese beschaving veroorzaakt door immigratie, censuur, onderdrukking, dalende geboortecijfers, verlies van nationale identiteit en zwakke democratische structuren. De NSS bevat passages die stellen dat de Verenigde Staten van Amerika tegen de huidige koers van Europa ‘verzet’ wil cultiveren en nationalistische bewegingen binnen Europese landen wil ondersteunen in plaats van de EU-instellingen. Het document waarschuwt dat als trends zoals lage geboortecijfers, massamigratie en regulering voortzetten, Europa ‘onherkenbaar’ zal worden binnen twintig jaar. De NSS maakt van Europa geen gelijkwaardige partner maar eerder een regio die de Verenigde Staten van Amerika wil sturen richting andere waarden en politiek.
Het Amerikaanse beleid, een uiting van harde realpolitiek, is nationalistisch en anti-EU. De Trump-administratie legt nadruk op nationalisme, soevereiniteit en traditionele waarden, op de economische belangen van Amerikaanse bedrijven op wereldmarkten en op de tegenstelling met supranationale instituties zoals de Europese Unie als zijnde bureaucratisch en regulerend. Uitgangspunt lijkt te zijn dat een fragmentatie van Europa goed zou zijn voor de Amerikaanse positie, zowel economisch als strategisch. Dan kan Amerika met individuele landen gaan onderhandelen in plaats van met de Europese Unie als geheel. De Amerikaanse strategie lijkt ook een ideologische strijd tegen een zogenaamd ‘woke’ Europa. Het betreft een poging om Europese regulering af te zwakken omdat die de economieën zou beperken. Het gaat ervan uit dat nationalistische partijen in Europa meer in lijn zijn met het Amerikaanse beleid. Deze toon wijkt sterk af van eerdere Amerikaanse NSS-versies die Europa primair als bondgenoot zagen, juist vanwege de NAVO.
Het zal geen toeval zijn dat de NSS-publicatie tegelijk verschijnt met een groot conflict rond EU-regelgeving, digitale regulering en boetes. Het Amerikaanse bedrijfsleven heeft grote invloed op het huidige Amerikaanse politieke beleid. De Europese Unie heeft €120 miljoen boete opgelegd aan Elon Musk’s sociale platform X wegens overtreding van de Digital Services Act (DSA). Musk reageerde daarop door Europa op te roepen tot afschaffing van de Unie. Hij noemde de EU-regels een ‘bureaucratisch monster’ en vergeleek ze met totalitaire systemen zoals die van het Derde Rijk. De Amerikanen zien de boete als een aanval op Amerikaanse techbedrijven en op de vrije meningsuiting. De kern van deze kritiek is dat de EU-regels belemmerend werken voor Amerikaanse bedrijven en dat de Verenigde Staten van Amerika deze aanpak interpreteert als een economische aanval.
De antiliberale leider Viktor Orbán van Hongarije heeft de Amerikaanse NSS en de kritiek op de Europese Unie verwelkomd. Hij noemt de Amerikaanse strategie belangrijk en zegt dat deze bevestigt wat Hongarije al jarenlang beweert over Europese achteruitgang. Zijn standpunten worden onderstreept door de Amerikaanse kritiek. Orbán steunt openlijk de kritiek van Elon Musk op de Europese Unie en noemde de EU-boete een bewijs van bureaucratische overmacht. Andere nationalistische of traditionele leiders in Europa zien de Amerikaanse kritiek als een kans om de centrale macht van de Europese Unie te betwisten.
EU-President van de Europese Raad, de Portugees António Costa, waarschuwde de Verenigde Staten van Amerika nadrukkelijk tegen bemoeienis met Europese zaken. Costa noemde Amerikaanse inmenging in Europese democratische processen onacceptabel. Europese leiders benadrukken de noodzaak van meer Europese strategische autonomie, ook als het gaat om defensie en veiligheid, juist als reactie op de perceptie dat de Verenigde Staten van Amerika niet langer een betrouwbare leider is van de trans-Atlantische samenwerking. Ondanks Amerikaanse kritiek geeft de Europese Unie aan bij haar regelgevend kader te blijven; de Europese Unie ziet deze wetten als essentieel voor digitale markten, veiligheid en consumentenbescherming, onafhankelijk van Amerikaanse druk. Het is duidelijk dat de Amerikanen de handschoen hebben geworpen voor een geopolitieke en ideologische strijd. Dit zal koren zijn op de molen van de Russische president Poetin die immers ook probeert het Westen te splijten. De veiligheid van Europa is van meerdere kanten in het geding. De vraag is of de Europese Unie klaar is voor de strijd.
Amsterdam, 12 december 2025
Jan Willem Sap
Voorzitter VDE