Is de Europese Unie zwak of is het jaloezie?
Blijkbaar is de invloed van de Europese Unie zo groot dat er in Washington jaloezie is ontstaan. Volgens de Amerikaanse regering is de Europese Unie onvoldoende weerbaar. De Europese economie zou zwak en stroperig zijn veroorzaakt door de aanwezigheid van teveel regels. De instellingen van de Europese Unie zouden de soevereiniteit en de nationale identiteit van de lidstaten ondermijnen. In Europa wordt het politieke zelfvertrouwen en de vrijheid van ondernemerschap en meningsuiting onderdrukt. Daarnaast is het continent door vergrijzing en een rommelig migratiebeleid in transformatie geraakt, waardoor de Europese beschaving zelf in gevaar komt. Kan Europa op de lange termijn nog wel een betrouwbare partner zijn voor de Verenigde Staten van Amerika? Want Europa is niet in staat zichzelf te verdedigen en zou cultureel gezien in verval zijn. Europa zou met andere woorden te liberaal of te ‘woke’ zijn, lijkend op veel Democraten in Amerika. Vandaar als reactie de huidige Amerikaanse steun voor radicaal rechts in Europa, iets wat de Europeanen nooit voor mogelijk hadden gehouden, omdat de Amerikaanse inzet na WO II altijd was gericht op de verspreiding van vrijheid, democratie en internationaal recht. Het huidige Amerikaanse doel lijkt zelfs te zijn geworden om Europa uit elkaar te laten vallen. Na Brexit denken sommige conservatieve Amerikanen dat bijvoorbeeld ook Oostenrijk, Hongarije, Polen en Italië wel zouden zijn los te weken uit de Europese Unie.
Door de publicatie van de nieuwe Amerikaanse nationale veiligheidsstrategie in december 2025 zijn de trans-atlantische banden verder onder druk gekomen. De denkers achter de Make America Great Again-beweging blijken niet Rusland of China maar Europa te zien als de ideologische tegenstander bij uitstek. Vooral de Europese bureaucratie en de regels en standaarden rond de duurzame en sociale markteconomie moeten het ontgelden. Washington wil dat Brussel gaat dereguleren, om ruimte te maken voor Amerikaanse big tech-bedrijven en een onbeperkte vrijheid van meningsuiting. De Commissie-Von der Leyen is op onderdelen ook wel bereid tot een wat soepeler beleid, maar niet ten koste van het zorgvuldig opgebouwde ‘acquis communautaire’. Bovendien kan men zich afvragen of veel Amerikanen verstand hebben van de Europese Unie.
Een aantal argumenten van de Amerikanen lijkt voort te komen uit jaloezie vanwege het economische succes van de Europese Unie. De Europese Unie exporteert meer naar Amerika dan andersom. Anders dan de Amerikaanse vechteconomie leven Europese burgers in een sociale markteconomie meer in balans als het gaat om de kloof tussen arm en rijk. De Amerikaanse veiligheidsstrategie laat een gebrek aan kennis zien over de Europese ‘way of life’ en lijkt voort te komen uit de economische belangen van een aantal big-tech bedrijven. Maar de Amerikanen hebben wel een punt als het gaat om de veiligheid. De landen van de Europese Unie moeten beter in staat zijn zichzelf te verdedigen. Inmiddels zien de meeste Europese regeringen de noodzaak daarvan ook in. De Europese defensie-uitgaven zijn fors omhoog gegaan. De Amerikanen hebben ook geen ongelijk als het gaat over de geboortecijfers in de Europese Unie. De geboortecijfers in Europa zijn te laag. Europa is aan het vergrijzen. Maar juist dat illustreert de noodzaak van het binnenlaten van goed opgeleide immigranten; ze zijn noodzakelijk voor de toekomst van Europa.
Binnen de Europese Unie groeit het besef dat sprake is van buitenlandse ondermijning en inmenging van meerdere kanten. Uiteraard moet vooral Moskou worden genoemd, dat via sociale media door desinformatie, nepnieuws en manipulatie de Europese democratie probeert te verstoren. Zo mengden de Russen zich via TikTok in recente verkiezingen in Roemenië en Moldavië. Door olie op het vuur te gooien wil men de polarisatie via politici als Viktor Orbán versterken. Mogelijk dat het Amerikaanse beeld over Europa als zwak bewust al eerder door Moskou is verspreid. De prikkels vanuit Amerika en Rusland bevestigen voor de Europese Unie de noodzaak van opstaan en meer zelfvertrouwen in het eigen systeem uitstralen. In die zin is het verlangen naar het EU-democratieschild en onafhankelijke factcheckers bij Commissaris Henna Virkkunen te verklaren.
De Europese Unie behoort zich niet te laten intimideren door de Amerikaanse strategie, grote bedrijven en autocratische bestuurders. De werkwijze van de Unie kan zeker beter en democratischer. Maar het is knap dat 27 lidstaten samen wetgeving kunnen maken en besluiten kunnen nemen in het algemeen belang. Het gaat om een nog jonge club van staten, het is ‘work in progress’. Van de Amerikaanse president Donald Trump is sowieso al bekend dat hij een hekel heeft aan internationale organisaties en het Internationaal Strafhof. Voor de Amerikanen en de Russen zal de hybride Europese Unie altijd een dankbaar mikpunt zijn zolang de Europeanen niet doorpakken naar een sterke eenheid en democratie met echte federalisering. Trump vindt het leuk om te plagen en blijft zo in het nieuws. Maar eigenlijk zijn de Amerikanen jaloers. De Europese Unie is een inspirerende en op waarden gebaseerde club en tevens de tweede economie van de wereld met 450 miljoen inwoners, en kan nog fors gaan uitbreiden, terwijl de Verenigde Staten van Amerika slechts 380 miljoen inwoners heeft. Door het autocratische bewind willen steeds meer mensen de U.S.A. gaan verlaten. Blijkbaar is de Europese Unie niet alleen maar zwak of een wegkwijnend continent. De Europese Unie blijkt voor conservatieve Amerikanen zelfs relevant genoeg om te gaan bestrijden in een heuse cultuuroorlog.
Amsterdam, 22 december 2025
Jan Willem Sap
Voorzitter VDE